Conradh na Gaeilge and the question of a United Ireland
A set of motions were passed at Conradh na Gaeilge's Ard Fheis in Belfast (2026) which laid down a democratic mandate for the organisation to take a position on a United Ireland. Below is a summary of the motions, as well as the branches who proposed the motions:
-
Coiste Ceantair Bhéal Feirste
Faoi Alt 3 (i), cuir isteach an cuspóir nua seo a leanas:
(j) Gníomhú i dtreo Éire aontaithe ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta.
-
Craobh 1916
Aithníonn an Ard-Fheis seo gur teanga náisiúnta uile-oileánda í an Ghaeilge agus go bhfuil leas agus todhchaí na teanga ceangailte le struchtúir pholaitiúla, riaracháin agus oideachais na tíre. Aithníonn an Ard-Fheis seo gurb í príomhfheidhm na heagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar phríomh-theanga labhartha na tíre agus go bhféadfaí cosaint, forbairt agus normalú níos láidre don Ghaeilge a bhaint amach i gcomhthéacs Éire aontaithe, bunaithe ar chomhionannas, ar mheas frithpháirteach agus ar chearta teanga do chách. Mar gheall air sin, aontaíonn an Ard-Fheis seo go nglacfaidh Conradh na Gaeilge seasamh oscailte agus dearfach i leith Éire aontaithe mar rogha a d’fhéadfadh tairbhe shuntasach a thabhairt don Ghaeilge.
-
Craobh Liú na Laoi
Aontaíonn an Ard-Fheis seo gur cheart do Chonradh na Gaeilge seasamh soiléir a thógaint ar Éire Aontaithe. Mar eagraíocht náisiúnta, ní mór don Chonradh an fód a sheasamh do Ghaeil na 6 chontae agus aontú gur bac ar shaoirse chultúrtha agus ar chearta teanga é an nasc polaitiúil leis an mBreatain Mhór. Aontaíonn an Ard- Fheis freisin, áfach, gur ceist í Éire Aontaithe a d’fhéadfadh feidhmiú chun leas cheithre chneasa na tíre. Go deimhin, d’fhéadfadh Éire Nua deis nach bhfacthas riamh a chur ar fáil don nGaeilge agus don nGaeltacht. Ba cheart dá bharr sin do Chonradh na Gaeilge – mar ionadaí daonlathach ar ár bpobal – ról níos lárnaí a imirt i dtreascairt na críochdheighilte.
These motions followed a set of motions which were passed at previous Conradh na Gaeilge Ard Fheis':
-
Craobh Ghlór na Móna (2019)
‘Tuigtear go forleathan go bhféadfaí athruithe móra a bheith in Éirinn, thuaidh agus theas, i ngeall ar thoradh an Bhreatimeachta. D’fhéadfadh, amach anseo, Éire Aontaithe a bheith ann trí reifreann/vóta teorann agus má tharlaíonn sé seo beidh impleachtaí móra ann don Ghaeilge in Éirinn. Is léir ón méid a thit amach go dtí seo ná chóir an plé seo a fhágáil go dtí an nóiméad deiridh agus molann an Ard-Fheis seo gur cheart tús a chur le plé ar an áir a bheadh ag an Ghaeilge i sochaí nua uile-Éireann.’
-
Craobh Ghlór na Móna (2022)
Aontaíonn an Ard-Fheis go bhfuil an comhrá ag bailiú nirt ar stádas bunreachtúil na tíre agus na socruithe a d’fhéadfadh a bheith againn amach anseo. Díreofar níos mó air seo sa bhliain amach romhainn agus tá ár ról féin le himirt againn agus ár n-éilimh ar chearta teanga a mhéadú in aon chomhráite maidir le ‘hÉire Nua’. Molann an Ard-Fheis an tsraith seimineár atá eagraithe ag Conradh na Gaeilge maidir le ‘An Ghaeilge agus #ÉireNua’ agus go leanann siad ar aghaidh sa bhliain amach romhainn.
-
An Líonra Alumni (2023)
Molann an Ard-Fheis go mbunófaí coiste chun tuarascáil a réiteach do Chonradh na Gaeilge ar cheist stádas bunreachtúil na Gaeilge i gcás Éireann Aontaithe, ag eascairt as an gcomhdháil a reáchtáil an Conradh ar an ábhar in Deireadh Fómhair 2021. Ar théarmaí tagartha an choiste bheadh:
- Grinnscrúdú ar sheasamh reatha na Gaeilge sa dlí ó thuaidh is ó dheas
- Staidéar comparáideach idir Éire agus tíortha eile dátheangacha
- Foráil bunreachta i dtaobh chúrsaí teanga a dhréachtú.
Molann go gceapfadh an Coiste Gnó baill an choiste seo gan mhoill, go mbeadh an coiste chomh hionadaíoch agus is féidir agus tarraingt aige ar shaineolas dlí. Molann chomh maith go mbeadh an tuarascáil réidh le cur faoi bhráid na hArd-Fheise in 2024 ionas go mbeadh ar chumas an Chonartha seasamh aontaithe soiléir a thógaint ar cheist seo na Gaeilge sa phlé náisiúnta atá ar siúl i dtaobh athaontaithe.
Since then, the organisation has done a lot of work to give practical effect to all of the above-mentioned resolutions, and the organisation has been widely represented at events and seminars throughout Ireland discussing this particular question. This includes;
- Conradh na Gaeilge organised a series of seminars under the theme of ‘A United Ireland: A Transformative Opportunity for the Irish Language and Gaeltacht;
- Former President of Conradh na Gaeilge, Paula Melvin, spoke at the Ireland’s Future event in Dublin;
- Róisín Nic Liam, a member of Conradh na Gaeilge, represented the organisation at the Committee on the Administration of Justice's conference on language rights in United Ireland;
- Róisín Ní Chinnéide spoke at the Sinn Féin's community assembly on the issue of the Gaeltacht in a United Ireland;
- Conradh na Gaeilge's Gaeltacht Assembly Seminar was organised in 2023 with 'The Gaeltacht in a United Ireland' as the theme;
- The 2026 Ard Fheis hosted a panel with representatives from Catalonia, Wales and the Basque Country entitled ‘The role of language movements in independence campaigns’.
To this end, in partnership with Queen's University Belfast, Conradh na Gaeilge commissioned a comprehensive piece of research entitled ‘A United Ireland: A Transformative Opportunity for the Irish Language and the Gaeltacht'.
The research is authored by Róisín Nic Liam and explores the current debate on the role, opportunities and challenges of the Irish language in a United Ireland. The research was launched on 5th May 2026 at Queen's University and a copy of the research can be read HERE.
